حمام گنجعلی خان

مجموعه‌ی گنجعلی خان

کرمان از جمله مناطقی ست که آثار تاریخی بی‌نظیر و کم‌تر شناخته شده‌ای دارد. یکی از این آثار محسور کننده مجموعه‌ی گنجعلی‌خان است که در شهر کرمان واقع شده است. این مجموعه شامل کارونسرا، بازار، حمام و .. است. مهمترین و جذاب‌ترین بخش این مجموعه  حمام گنجعلی خان است. در ادامه به بررسی حمام گنجعلی خان خواهیم پرداخت اما در ابتدا نیاز است که بدانیم گنجعلی خان که بود؟!

گنجعلی خان از جمله سرداران صفوی بود. وی به دلیل سلحشوری‌ها و خوش خدمتی‌هایش نسبت به دربار و پادشاه صفوی در سال ۱۰۰۵ قمری به دستور شاه‌عباس صفوی به عنوان حاکم و والی کرمان منصوب شد. وی در دوران حکومت خود نشان داد که فردی لایق است. کرمان در دوران حاکمیت گنجعلی خان، دوران طلایی و اوج خود را دید و از ثبات در همه جهات سیاسی تا اقتصادی و اجتماعی برخوردار شد. گنجعلی خان در دوران حاکمیت خود تمامی تلاشش را جهت پیشرفت و رونق کرمان انجام داد. از جمله بناهایی که به دستور او در دوران حاکمیتش ساخته شد مجموعه گنجعلی خان است.

حمام گنجعلی خان

این حمام در سال ۱۰۲۰ هجری قمری به دستور گنجعلی خان توسط سلطان محمد، معمار یزدی، ساخته شد. حمام زیربنایی حدود ۱۳۰۰ متر مربع دارد. حمام گنجعلی خان مشابه بسیاری از دیگر حمام‌ها دارای چندین بخش مختلف است. از جمله بخش‌های مهم این حمام می‌توان به سردر، رختکن، دالان ورودی، خزینه، چال حوض و … . در حال حاضر حمام پر از مجسمه‌هاییست که حال و هوای آن دوران را برایتان تداعی می‌کند. شاید جالب باشد که بدانید که تا حدود ۶۰ سال پیش نیز این حمام فعال بوده است. از سال ۱۳۵۰ بعد از مرمت و بازسازی آن حمام به موزه تغییر کاربری داد.

از جالب‌ترین ویژگی‌های آن می‌توان به انحنای موجود در ورودی اشاره کرد که مانع خروج هوای گرم داخل حمام و ورود هوای سرد بیرون می‌شد. بعلاوه سیستم آب‌رسانی و کانال‌کشی حمام، حتی در عصر جدید و با پیشرفت فناوری و علم نیز حیرت‌آور است.

سردر حمام

سردر حمام گنجعلی خان به معنای واقعی نماد هنرنمایی و معماری معماران ایرانی در زمان خود است. مقرنس بندی و استفاده از سنگ مرمر و آجرهای ساده نیلی و نقاشی‌های بی‌نظیر نمونه‌ای کامل از هنر معماری ایرانی است.

بر سردر حمام گنجعلی خان کتیبه شهری نیز وجود دارد که با توجه به مصرع آخر و تبدیل آن به حروف ابجد می‌توان سال اتمام بنا را تشخیص داد. مصرع آخر کتیبه به این صورت است: کسی نداده نشان در جهان چنین حمام.

سردر حمام گنجعلی خان

فضای اصلی حمام

رختکن و گرمخانه دو بخش اصلی حمام را تشکیل می‌دهد که عمده فضای حمام را به خود اختصاص داده است. معمار در این قسمت‌ها اوج هنر معماری خود را به رخ کشیده است تا فضایی با شکوه را برای مصرف‌کنندگان ایجاد کند. صدای آرامش‌بخش آبی که از فواره‌ها فوران می‌کند و نورپردازی‌ای که مشخص است بسیار دقیق بر روی آن فکر شده، با غرفه‌هایی که در شش ضلع متفاوت قرار گرفته فضایی جذاب را به وجود آورده است. هریک از این غرفه‌ها دارای حوضچه‌ای در مرکز خود هستند. بعلاوه غرفه‌ها در انتها به یکدیگر متصل‌اند.

فضای اصلی حمام
حوض حمام

سنگ ساعت حمام

یکــی دیگــر از شــگفتی‌های این اثر تاریخی، طراحی و نصب ۲عدد ســنگ با رنگی شبیه به رنگ قرمز در گرمکن حمام است. تعبیه‌ی این سنگ، توسط معماران و کاشــی کاران آن زمان صورت گرفته و به عنوان ساعت از آن استفاده می‌کردند، به ایــن نحو که با تابیدن نور خورشــید، زمان طلوع و غروب خورشــید را تخمین می‌زدند . سنگ یک پارچه ای که با ضخامت ۱۰سانتیمتر، به گونه ای شفاف است که نــور را به داخل حمــام منتقل می‌کند و افــراد داخل حمــام از روی آن می‌توانند موقعیت زمانی را تشــخیص دهند. زمانی که آفتاب به وسط آسمان می‌رســید نور آن درست در وسط سنگ قرار داشته و مراجعان متوجه می‌شده اند که به میانه روز رســیده اند. از آن زمان به بعد نور خورشید اندک اندک به سمت قسمت‌های پایینی سنگ حرکت می‌کرده است.

سنگ ساعت حمام

تامین آب حمام

آب حمام از سیستم کانال کشی قنات تامین شده است که به نوبه‌ی خود بسیار زیرکانه و شگفت‌انگیز است.هوای گرمی که از کانال‌ها عبور می‌کند  آب حمام را گرم می کند و از این طریق از گرمای هوای کرمان بهترین استفاده‌ی ممکن صورت گرفته است. ایده‌ی اصلی نحوه‌ی تامین آب حمام زیرکی معماران بنا را به جهانیان نشان می‌دهد.

در کنار بخش حوض حمام بخش سنگ پاشور قرار دارد که برای  خروج از حمام از این سنگ برای خشک کردن پاها استفاده می‌کرده‌اند.

سنگ پاشور

 

دسترسی حمام

حمام گنجعلی خان در قلب شهر باستانی کرمان واقع شده است و راه دسترسی به این حمام از بازار گنجعلی خان است. این بازار در کنار میدان ارگ یا میدان توحید واقع شده است. دسترسی  به میدان ارگ کرمان از خیابان‌های طالقانی و شهید تجلی امکان پذیر است.

کاشی کاری حمام
نورگیر حمام
کاشی کاری حمام

Tripema.com

 

 

 

ارسال پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد. فیلدهای مورد نیاز با * مشخص شده اند.پر کردن این فیلد ضروری است *